De slogan “Siamo tutti antifascisti” is te horen in Italiaanse optochten, maar ook op de straten van Straatsburg of voor de Sorbonne in Parijs. Deze zin, die letterlijk “Wij zijn allemaal antifascisten” betekent, circuleert ver buiten Italië. De vertalingen in het Frans roept een concrete vraag op: hoe het woord “tutti” vertalen zonder een deel van het collectief dat het beweert te verenigen, uit te sluiten?
Wat het woord “tutti” als vertaalprobleem in het Frans oproept
In het Italiaans is “tutti” een mannelijk meervoud dat functioneert als een generiek. Het verwijst naar de gehele groep, ongeacht het geslacht van de personen die deze samenstellen. Het Frans heeft een directe tegenhanger: “tous”.
De moeilijkheid verschijnt wanneer we dit generiek in vraag stellen. “Tous” maakt de aanwezigheid van vrouwen in het collectief onzichtbaar. Dit is een oude kritiek in de Franse taalkunde, maar het krijgt een bijzondere betekenis in een politiek slogan die tijdens een demonstratie wordt geroepen.
Het vertalen van “Siamo tutti antifascisti” naar “Wij zijn allemaal antifascisten” komt neer op het reproduceren van dezelfde grammaticale conventie. Inclusieve varianten proberen precies deze conventie te doorbreken, door vormen voor te stellen die expliciet de personen benoemen die door het mannelijke generiek worden opgenomen. Deze keuze van vertaling is nooit onschuldig: het zegt iets over de politieke visie van het collectief dat het aanneemt.
Voor een diepgaandere geschiedenis van deze linguïstische aanpassingen, de inhoud van Perspective Media gaat in detail in op elke variant en de context waarin deze is ontstaan.
Inclusieve vertalingen van de antifascistische slogan: Franse en Italiaanse vormen
De varianten van de slogan beperken zich niet tot een middenpunt tussen twee letters. Elke vorm draagt een distinctief linguïstisch project.
De volledige feminisering
De Italiaanse vorm “Siamo tutte antifasciste” en het Franse equivalent “Wij zijn allemaal antifascistes” zijn niet gericht op de inclusie van alle geslachten. Ze maken een expliciet vrouwelijke politieke subject zichtbaar. Deze variant bevestigt dat vrouwen die zich inzetten voor het antifascisme bestaan als autonome groep, niet als subgroep van een standaard mannelijk collectief.
Het middenpunt en de mondelinge beperkingen
“Wij zijn tou·tes antifascistes” is de meest voorkomende vorm in Franse pamfletten en publicaties. Het middenpunt werkt goed schriftelijk. Het geeft een wil aan om verder te inclusie dan de binaire man-vrouw.
Daarentegen blijft het middenpunt een grafische conventie die moeilijk uit te spreken is in een optocht. “Tou-punt-tes” roepen tijdens een demonstratie werkt niet. Daarom is er een andere vorm ontstaan.
Het neologisme “toustes”
“Wij zijn toustes antifascistes” stelt een uitspreekbare samentrekking voor van “tous” en “toutes”. Deze vorm heeft het voordeel dat ze uitgesproken kan worden: je kunt het schreeuwen, zingen, of in koor herhalen. Het circuleert vooral in Franstalige activistische kringen die dagelijks inclusieve schrijfwijze toepassen.
De radicale Italiaanse vormen: “tuttx” en “tutt*”
In Italië vervangen de spellingen “tuttx” en “tutt*” de eindletter (geslachtsmarker in het Italiaans) door een neutraal teken. Deze vormen blijven beperkt tot de activistische schrift en vormen een probleem van begrip buiten de kringen die ze gebruiken. Ze hardop uitspreken is een kwestie van gedeelde conventie, niet van de gangbare taal.
- “Tutte antifasciste”: volledige feminisering, zichtbaarheid van vrouwen als autonome politieke subject
- “Tou·tes antifascistes”: brede grafische inclusie, maar beperkt tot schriftelijk
- “Toustes antifascistes”: uitspreekbare vorm, gedacht voor optochten en spreekbeurten
- “Tuttx / tutt*”: radicale neutralisatie van geslacht, vooral begrijpelijk in Italiaanse activistische kringen
Waarom de slogan circuleert tussen Italië en Frankrijk
De slogan “Siamo tutti antifascisti” blijft niet beperkt tot de herdenking van 25 april in Italië, de verjaardag van het einde van het fascistische regime. Hij reist.
In Straatsburg hebben Franse studenten het recentelijk overgenomen tijdens demonstraties. In Parijs weerklonk het voor de Sorbonne. De slogan functioneert als een transnationaal politiek taalgebruik, begrepen zonder vertaling door demonstranten die geen Italiaans spreken.
Deze circulatie is te verklaren door de eenvoud van de zin en zijn historische verankering. Het woord “antifascisti” is transparant voor een Franstalige. De structuur (onderwerp + werkwoord + attribuut) is identiek in beide talen. En de Europese politieke context, gekenmerkt door de opkomst van extreemrechtse partijen, geeft de slogan een actualiteit die verder gaat dan Italië.
In Italië wordt de huidige regering regelmatig beschuldigd van het niet eren van de antifascistische herinneringsplicht. Het voorval van de censuur van de tekst van schrijver Antonio Scurati op de RAI, die voor uitzending werd afgelast, illustreert deze spanning. De recente mobilisaties in Milaan, waar middelbare scholieren, studenten, vakbonden en vertegenwoordigers van de ANPI samen hebben gedemonstreerd, tonen aan dat de slogan een concreet verzamelmiddel blijft.
Antifascisme en inclusieve taal: een politieke keuze, niet alleen grammaticaal
Kiezen tussen “tous”, “toutes”, “tou·tes” of “toustes” in de vertaling van de slogan komt neer op het innemen van een standpunt over twee gerelateerde vragen.
De eerste betreft de taal. Accepteren van het mannelijke generiek of het afwijzen, is beslissen of de grammatica kan (of moet) een politieke gelijkheid weerspiegelen. Voorstanders van inclusieve schrijfwijze beschouwen de taal als vormend voor de gedachte. Hun tegenstanders menen dat het generiek neutraal is uit conventie.
De tweede vraag betreft de definitie van antifascisme zelf. Een gefeminiseerde slogan (“toutes antifascistes”) verbindt de antifascistische strijd expliciet met feministische strijd. Een slogan in inclusieve schrijfwijze (“toustes”) opent het voor queer strijd. Elke variant hertekent de contouren van het collectief dat zich antifascistisch verklaart.
Dit debat is niet abstract. In de optochten signaleert de keuze voor een bepaalde vorm een lidmaatschap, een gevoeligheid, een positionering binnen de beweging. De slogan blijft hetzelfde in zijn intentie, maar zijn vertalingen zeggen verschillende dingen over degenen die hem dragen.
De zin “Siamo tutti antifascisti” behoudt zijn kracht van samenkomst precies omdat hij zich leent voor deze herschrijvingen. Een slogan die verandert afhankelijk van de strijd die hij begeleidt, is een levendige slogan, geen vast monument.
